Το άγχος είναι κάτι που βιώνουμε όλοι μας και εκδηλώνεται συνήθως για το καλό μας. Το άγχος είναι αυτό που μας προετοιμάζει για να αντιδράσουμε σωστά και αποτελεσματικά σε ορισμένες δύσκολες και επικίνδυνες καταστάσεις. Φαντάσου να ετοιμάζεσαι να περάσεις το πεζοδρόμιο και ξαφνικά να βλέπεις ένα αμάξι να έρχεται προς το μέρος σου με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Οποιαδήποτε λύση και αν υιοθετήσεις για να αντιμετωπίσεις αυτόν το κίνδυνο, το άγχος θα είναι αυτό που θα σε προετοιμάσει ανάλογα. Με άλλα λόγια, το άγχος είναι μια υγιής αντίδραση
Πότε λοιπόν το άγχος αρχίζει να γίνεται κακό για μας; Ορισμένες φορές το άγχος παρουσιάζεται σε καταστάσεις στις οποίες δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ή μπορεί και να εξακολουθεί να υπάρχει αφού ο κίνδυνος έχει περάσει. Όμως παρόλο που ο πραγματικός κίνδυνος δεν υφίσταται πλέον, το σώμα μας αντιδρά σε αυτές τις καταστάσεις με τα «σωματικά συμπτώματα» του άγχους. Όσο περισσότερο αισθανόμαστε έτσι, τόσο το άγχος επεμβαίνει στη ζωή μας και εξελίσσεται σε ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα.
Ποιος είναι ο κύριος υπεύθυνος γι’ αυτά τα συμπτώματα; Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι ότι, όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μία επικίνδυνη κατάσταση, ένας αδένας κοντά στα νεφρά μας εκκρίνει την αδρεναλίνη στο αίμα μας. Η αδρεναλίνη είναι μια ορμόνη η οποία ενεργοποιεί το σώμα μας με πολλούς τρόπους, έτσι ώστε να μπορέσει να ανταπεξέλθει στη δύσκολη αυτή κατάσταση, είτε για να την αντιμετωπίσει είτε για να την αποφύγει. Όταν ο κίνδυνος έχει περάσει, τότε το σώμα μας επανέρχεται στη φυσιολογική του κατάσταση. Στις καταστάσεις χρόνιου άγχους και έντασης ο κίνδυνος είναι σαν να μην έφυγε ποτέ. Το σώμα μας βρίσκεται σε μια διαρκή ετοιμότητα, παρόλο που δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος για αυτό.
Τα αποτελέσματα της έκκρισης της αδρεναλίνης μετά από κάποιο ερέθισμα:
- Περισσότερο αίμα κατευθύνεται προς τον εγκέφαλο ούτως ώστε να αυξηθεί η ποσότητα του οξυγόνου (αύξηση της πίεσης, πονοκέφαλοι, ημικρανίες, βούισμα των αυτιών)
- Ο μυϊκός τόνος αυξάνεται (προβλήματα εστίασης των ματιών, τρεμούλες, πιάσιμο του λαιμού και του κεφαλιού, μυϊκοί πόνοι, ρίγη, ανατριχίλες)
- Το πεπτικό σύστημα διαταράσσεται (ναυτία, εμετός, στομαχικές κράμπες, στεγνό στόμα, δυσκολία στην κατάποση)
- Διαταράσσεται η λειτουργία των εντέρων (διάρροια)
- Οι πνεύμονες ανοίγουν για να πάρουν περισσότερο οξυγόνο (αίσθημα ασφυξίας, μείωση της αναπνοής, καταναγκαστικός αναστεναγμός, τέντωμα του προσώπου, των χεριών ή όλου του σώματος)
- Η καρδιά λειτουργεί γρηγορότερα για να στείλει αίμα και οξυγόνο στους μυς και στον εγκέφαλο (ταχυκαρδία)
- Αποπραγματοποίηση, αποπροσωποποίηση, παραισθήσεις (ο άνθρωπος μπορεί να πιστέψει ότι σημαντικές αλλαγές πραγματοποιούνται είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά στο περιβάλλον: δεν αισθάνεται αληθινά τα πράγματα γύρω του, αισθήματα αποκοπής, ο κόσμος φαίνεται μακρινός)
Ο φαύλος κύκλος της αδρεναλίνης μετά από ένα ερέθισμα
Τι είναι η προσβολή πανικού;
Υπάρχουν φορές που τα συμπτώματα του άγχους μπορούν να εμφανιστούν πολύ έντονα, με συνέπεια να αισθανόμαστε ασφυξία, ζαλάδα, ταχυπαλμία, πόνους στο στήθος, ιδρώτα, αστάθεια, ναυτία, εξάψεις, τρεμούλα και φόβο ότι θα πεθάνουμε ή ότι θα χάσουμε τον έλεγχο. Επίσης, αισθανόμαστε την ανάγκη να ξεφύγουμε από την κατάσταση ή από το μέρος όπου συμβαίνουν αυτά. Τα συμπτώματα αυτά είναι χαρακτηριστικά μιας κατάστασης που ονομάζουμε «προσβολή ή κρίση πανικού». Μπορεί να παρουσιάσουμε μόνο ένα μικρό αριθμό από αυτά τα συμπτώματα ή και όλα τα συμπτώματα μαζί. Με άλλα λόγια, ο πανικός είναι μια μεγάλη δόση άγχους, κατά τη διάρκεια της οποίας τα συμπτώματα εμφανίζονται γρήγορα, όλα μαζί και είναι όλα έντονα.
Γιατί αισθανόμαστε άγχος;
Όταν ένας άνθρωπος είναι αγχωμένος ή ανησυχεί, τείνει να σκέφτεται με ένα διαφορετικό, αρνητικό τρόπο για: 1) τον εαυτό του, 2) τον κόσμο, και 3) το μέλλον. Ο αρνητικός τρόπος σκέψης οδηγεί στην αύξηση του άγχους, το οποίο στη συνέχεια εντείνει τις αρνητικές σκέψεις κ.ο.κ. Οι αρνητικές σκέψεις παρουσιάζονται αυτόματα, γι’ αυτό και τις αποκαλούμε Αυτόματες Αρνητικές Σκέψεις κι έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: α) μας κάνουν να νομίζουμε ότι είναι περισσότερο πιθανό τα πράγματα να πάνε λάθος και β) αν πάνε λάθος, τότε θα είναι δύσκολο να βοηθήσουμε τον εαυτό μας ή να βρούμε βοήθεια από άλλες πηγές.
Μέσα από τη θεραπεία, μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε το άγχος και τον πανικό μας, εκπαιδευόμαστε σε τεχνικές διαχείρισής τους και καταφέρνουμε σταδιακά να βελτιώσουμε την καθημερινότητά μας στο σύνολό της.